Friday, April 23, 2010

बुझी नसक्नु को यो जिन्दगी

गहभरी आँशु टलपलाउदै जिन्दगिका गालाहरु लतपतिदै तप्प तप्प भुइमा खस्दै छ, यो साझ निलो आकाशको आगनमा हाँस्दै एक तमासले दौडिरहेको चन्द्रमालाई हेरेर जिन्दगि भरका सबै दु:ख एकसाथ भुलेर चन्चले बालक जस्तै बनी उफ्रन मन लागेको छ। धेरै दिन धेरै रात जिन्दगीको बिगत भित्र बगेर, कहीले एक्लै रोएर, कहीले एक्लै रमाएर बिताएका पलहरु, आफ्नै मन भित्र गुम्सिएर रहेका स्‍मृतिहरुलाई पाखा लगाएर एकैछिन भने पनि पागल जस्तै बनी हास्न मन लागेको छ। जीवनलाई सहि तरिकाले कहिल्यै अनुभुती नगरेको मान्छे म आज यसलाई आफैभित्र समाहित गरेर चेतनाले उचाल्न मन लागेको छ।
सप्ताहा अन्त्यको यी दिनहरु त्यसै पनि उराठिला लाग्छन मलाई त्यसमाथी चाडपर्ब पनि गासिएर बिदा लम्बिएको छ। ३ दिन भयो लगातार हावा हुरी चलिरहेको छ, घुम्न जाने पनि कहाँ यो बिदेशको बसाइ। न आफ्नो साधन न मोज मस्ती गरेर हिंड्न सक्ने औकात। भौतिक रुपमा आरामै भएपनि मनका सबै कसौडीहरु भने पिडाले टम्म भरिएका छन। अह! काम केही गरेको छैन तरपनी जिउ शिथिल छ,अनुहार धमिलो बनेको छ अरुले थाहा पाउलानकी भनेर बेला बेला सकी नसकी हासोको नाटक गरेकै छु । आफ्नै अन्तर आत्मासग गन्थन मन्थन गर्दै खुशी बेखुशी जे भएपनि आन्तरीक पिडामा अल्झिएको महिनौ भयो। जब एकान्तमा उनको मुहार आखाभरी भएर आउछ, उनिभित्र आशाको ठुलो भन्डार देख्छु अनी म प्रति सतिसाल जस्तै ठडिएको विश्वाशको दरो पर्खाल यही बिश्वासको परिणाम त होला अब त मैले बिर्सनु पर्छ उनीलाई भन्छु तर उनकै झझल्कोले तर्साइरहन्छ। अब कुनै सन्देशहरु लेख्दिन उनको नाममा भन्छु मेरा हातले मेरो मनको कमाण्ड मान्दैनन थाहै नपाई म धेरै शब्द उनको नाममा लेखिरहेको हुन्छु। कति पटक त अनेकौ बहाना बनाएर रिसाउने प्रयास पनि गरे, झर्केर बोले पनि तर मन न हो किन मान्थ्यो र फेरी शुरु हुन्छ फकाइ फुलाई।
कयौ अप्ठयारा, असजिला क्षणहरुसग सगै अगालो मारेर, कयौ रात म पिडाको सागरमा पौडिरहदा टोलाएर एकतमासले हेरिरहने त्यो मेरो कोठा आज मेरो प्रबेशलाई इन्कार गर्दै छ, आफ्नै हुँदा हुँदै पनि मेरा सम्पुर्ण साधनहरु मलाई बिरानो लागेको छ, मेरो आफ्नो परिचय मेरै कोठाको भित्तामा ठोकिएर बिलिन हुँदै छ यी सब देख्दा फेरी एकपटक निरास बनेर यहाँको सबै रितहरुलाई साधुबाद भनेर अर्कै गन्तब्यको तयारिमा जुटुकी जस्तो पनि लाग्छ।
उफ! समाज,इज्जत,पैसा यही भन्दा भन्दै आफ्ना सम्पुर्ण रहरहरुलाई सती पठाउनु पर्ने,गुनासै गुनासको पोको यो जिन्दगी यथार्थमा एक्लो रहेछ, जिवनको अन्तीम क्षणसम्म जो कोहीसग रहने भनेको उसको जिन्दगी मात्र हो, जीवनको हरेक समस्या प्रत्येक मानिसले एक्लै भोग्नु पर्दो रहेछ अनी दु:खमा एक्लै जिउनु पर्ने यो जिन्दगिमा किन उ मेरो, उनी मेरो भन्दै भ्रममा पर्ने? जिवनका हरेक सम्बन्धहरु सम्झौता मात्र हुन भने किन कसैको नाममा दुई थोपा आँशु बगाएर दुखी बन्ने? तर जिन्दगीको मजा नै बेग्लै जित्ने आसामा हरेक पल्ट हारिरहदा पनि जुधिरहन मन लाग्दो रहेछ जिन्दगिका सबै खेलहरुसग।
सुन्दर भबिश्यको आशमा बिदेशिने जो कोहीले हरेक क्षण हार्दो रहेछ तर बिडम्बना जतिनै निराशा बेहोर्नु परेपनी चटक्कै लात मारेर उडी जाने अर्को बिकल्प पनि त छैन। देशको अवस्थामा केही सुधार होला अनी आफ्नै माटोमा यी हात खुट्टा बजारेर खुशिको लामो सुस्केर हाल्दै रमाउला भन्ने आसाहरु पनि दिन प्रतिदिन चुडिदै छ। बास्तबमै बिदेशको जिन्दगी गरिखानु न मरिजानु को दोधारमा अडिकिरहदो रहेछ। कसको रहर होला आफ्नी प्रियसीको न्यानो आगालो छाडेर यो बिदेशी भुमिमा  कठ्याङ्रिदो रात, तातो हावाले भतभती सेकेको रात सम्झनीमै अनिदै पार लगाउन। सबैको एउटै बाध्याता छ सुन्दर भबिश्य जिउने आसामा बर्तमानसग गुनासो पाल्दै भएपनि निरन्तर अगाडी बढ्नु पर्ने तर खोइ कहाँ छ बर्तमान डामडोल बनाएर गरिएको यी सब समर्पण प्रति भबिश्यको सुनिश्चितता? बास्ताबमा जिन्दगी पिंडाको सागर रहेछ,अनिश्चित गन्तब्यको भुमरी रहेछ,आशु सगको सम्झौता रहेछ र भन्न मन लाग्छ यो जिन्दगी पनि  के  जिन्दगी?












Sunday, April 04, 2010

गजल


हुदैन होला सानु तिम्रो मेरो भेट अब
दिलमा सजाएको मेरो नाम मेट अब

तिम्रो मेरो मेरो तिम्रो हुन्थ्यो हिजोसम्म
एक अर्कामा खोलिदैन मन पेट अब

धमिलिन्छ तिम्रो इज्जत म दुखीले गर्दा
नबोकेको राम्रो बेकारको झमेट अब

जिउदो लास बनिसके तिम्रो कारणले
म कुनामा परेको छु हुन्छ अचेट अब

के भनु र मैले स्वार्थ तिम्रो स्वार्थी संसार
बाँकी के नै रह्यो र आउ घाटी रेट अब








Thursday, April 01, 2010

कथाः सम्झौता



सुमन बगाले






यो कस्तो समय आयो आज यो चन्द्रमानै झरेर थिचेजस्तो गरि यो शरिर दुखेको छ । यो सुर्य नै फुटेजस्तो गरि मन पोलेको छ तैपनि सामाजीक नैतिकतामा अल्झेर पुर्णिमाको जुन बन्नु परेको छ । समय नै यस्तै रहेछ । मनभरि सपना बुनेपनि यो पापी समयले लथालिङगपारिदिन्छ जुन सपना वास्तविकता भन्दा एक सेकेण्डपनि अगाडी जान सक्दैन । मानेकी त थिइन रे गितापनि तर के गर्ने परदेशीको के भर हुन्छ रेली मै गित जस्तै बहकिने परेदेशीनेहरुको बेदना कसले बुझिदिने कसैको मिलनले कसैको ह्दयको तार छिन्छ भन्ने ख्यालै नगरि गितालाइ शम्भुदाइको हातमा दिएछन । अहिले एकदम खुशी छिन रे । हुनपनि पर्यो नि त्यो निश्ठुरी परदेशीलाइ श्राप नै लाग्दो हो घरपछाडी करेसामा बाबा आमाको आँखा  छलेर लुकी लुकी तस्वीर हेर्न बाध्य बनाउने मोरा  जिन्दगी भरिलाइ चोट परिजाओस । कसले बुझिदिने प्रतिक्षाको घडी कति कष्टकर  हुन्छ भनेर । गाइ चराउदा साटेको रुमाल टाउकोमा उस्तै गरि बाधिदिदा सय डिग्रीको ज्वरो आउदापनि टाउको नदुख्ने खालको चोखो माया साट्ने परदेशी खै कुनी के लोभमा लागेर मायालुलाइ बिर्सिदिने  अनी घरमा हुर्किएकी छोरी पालेर कस्ले पो राखीदिन्छन् र?

तिन साल विताएर आफ्नै गाउ फर्कि गएँ गितासँग भेट भयो कुरा भयो रङ  फुङग उडेको पतेराले चुसेका पात जस्तो पहेली भएकी । ठुला ठुला आँखा  घुमाउरो गरि गाजल लगाएकी सिउदोभरि सिन्दुर गलामा मंगलशुत्र  कुर्तासलवार लगाउने जमना गएछन् कि क्या हो फरियाले बेरिएकी एक व्यावहारिक असल बुहारी घर नै पवित्र लाग्यो गितामा उस्तै चल्चलता उस्तै मुस्कान । सधैभरि कुरीरहनपनि सकिएन तापनि  तिमीहरु जस्तो परदेशीको भर हुदैन रे नि त उतै माया लगाउछन भन्थे । सन्तकान्छाको छोरा अझै फर्केको छैन रे उतैको केटिसँग विहे गरेर बसेको छ रे नि त । पोहोर साल खुशी फाट्यो तिम्रो पर्खाइमा यसपाल त खै हजुरआमापनि नातिनीको बिहे हेरेर मर्छु भन्दै हुनुहुन्थ्यो मेरो विहेपछिको तीन महिनैमा  दमको रोगले वित्नुभयो, लाग्यो पुण्य नै गरिछु । अब तिमीपनि विहे गर । अस्तिको मेलामा तिम्री आमा भन्दै हुनुहुन्थ्यो तिमीले विहे नगर्ने रे । म त शम्भुसँग एकदम खुशी छु । तिमीले जस्तै हर कुरा बुझेको छ उसलेपनि । उसलाइपनि थाहा छ एक असल लोग्ने कस्तो हुनुपर्छ भनेर । त्यसैले विवाह नगर्ने कुरा तिमीले गर्नु उचित होईन  । तिमीले मेरो इज्जतको लागी भएपनि विहे गर्नुपर्छ । तिमीलाइ थाहा नै छ हाम्रो समाज तिमीले विहे नगरि बस्यौ भने कुनै चेलीले आमा बाबुको आखा छलेर एक दुइ घण्टा हराउदापनि तिमीमा नराम्रो दृष्टिले हेर्ने गर्छन् । बुढो भएपछि सहारा त चाहिन्छ नि । तिम्रो त्यो विजोग म हेर्न सक्दिन । सबै सम्बन्ध विवाह मा नै समाप्त हुनुपर्छ भन्ने  छैन । के एक नारी र एक पुरुष साथी हुदैमा विवाह नै हुनुपर्छ र विगतमा तिम्रो मेरो सम्मन्ध जे जस्तो भएपनि त्यो सबै वितिसके । त्यसलाइ भुल्न नसकेतापनि जिवनको एक अबिश्मरणिय  क्षणको रुपमा लिन सक्छौ । मलाइपनि लाग्थ्यो शम्भुलाइ भन्दा तिमीलाइ सयौ गुना बढि माया । जब शम्भुको व्यवहार मायामा गहिरिदै जादा मलाइपनि लाग्यो यो सिन्दुर र पोतेको अर्थ के हुदोरहेछ भनेर । नारीको सौभाग्य नै त्यहि भएपछि मलाइ तिमीसँग साटेको रुमालको अर्थ सौभाग्यभन्दा ज्यादै कमी लाग्यो । विस्तारै विस्तारै तिम्रो स्थानमा शम्भुलाइ राख्दै गएँ । अहिले उहि नै मेरो जिवनसाथी बनेको छ । उसैकै समिपमा जिवन विताउने छु , सयौ सयौ जुनीकालागी उसैको भएकी छु ।

मलाइ विश्वास छ तिमीले मलाइ राम्ररी बुझेका छौ । माया मारेको कुरै हैन के सुमन , तिमी बुझ्ने  कोशीस गर न । उस्तै ढिपी छ तिमीमा अहिलेपनि । तिम्रो यो बानीले  मलाइ धेरै सताइएको छ  कहिले भुल्ने होला ? तिमीलाइ थाहा छ तिमीले स्कुलमा लगेको किताव सरलाले कुलो नाग्न नसकेर बगाइदिएकी थिइ नि । त्यतिबेला तिमी कस्तरी एकोहोरो लागेर सरसँग त्यहि किताव चाहिन्छ भनेर रिसाउदै आशु झारेको । विचरा! खै त तिमीले त्यहि किताव त पाएनौ नी  अरुमा नै चित्त बुझाउनु पर्यो । त्यति सानो कुरा त तिमीले पुरा गर्न सकेनौ । त्यहि किताव त पाएनौ नि पछि बाबाले नयाँ  किताव दिदा तिमी कसरी मख्ख परेका थियौ त्यस्तै हो जिन्दगी सबै रोजेको देखेको पाउनु नै पर्छ भन्नेपनि छैन र पाइदैनपनि । नसोचेको हुनु नै जिन्दगीको मज्जा हो । मन हो मानी हाल्छ । तिमीलाइ थाहा नै छ नि पानी जस्तो भाडामा हाल्यो उस्तै अकार बनिदिन्छ । तर विडम्बना त्यो पानीको व्याथा बुझिदिने कोहि हुदैन । उकुसमुकुसकतालाइ कजाएर भएपनि उ बसिरहन्छ किनकी यो उसको वाध्यता हो । सबैलाइ भगवानले एक एक बाध्यताले जेलाएर राखिदिएको हुन्छ । जबसम्म हामी यो लोक छोडेर परलोक भइदैन हामीलाइ एक न एक बाध्यताले जेलिरहेको हुन्छ । धन सम्पत्ति कमाएर तिमीलाइ समाजको अगाडी तिम्रो हात मागेर तिमीलाइ आफनो बनाउछु तिमीले भनेका कुरा हिजो जस्तो लाग्छ । खै ति सबै विगत भए । मैलेपनि सकिन कि तिमीलाइ रोक्न किनकी परदेशीनु तिम्रो वाध्यता थियो देशको स्थिती राम्रो थिएन त्यसैमाथी तिमी टुहुरो जेठो छोरो सबै जिम्मेवारी तिमीमा नै थियो । सबै तिमीलाइ मेरो अनुहार हेरेर मात्रै त पुग्दैन थियो । मेरापनि आवश्यकताहरु हुन्थे । तिम्री आमा हजारौ दुःख सहेर तिम्रो उज्वल भविश्यकोलागी एक छाक खाएरपनि तिमीलाइ हुर्काइन । उनकोपनि केहि सपना थिए होलान । तिमीले घर सम्झेर काम गरेछौ । अहिले तिम्रो घरको स्थिीति राम्रो बन्दै गएको छ । तिमीलाइ दुइ पैसा रिन नपत्याउनेहरु तिम्रो घरमा पाउ मोल्न आएका छन् । भाइबहिनी नाङगा थिए अहिले टम्म जिउ ढाक्ने लुगा लागाउन पाएका छन् । त्यसैले सबैथोक  माया मात्र होइन रहेछ । यहा केहि पाउनको लागी केहि गुमाउनु नै पर्छ । खाल्टो नभइ डाँडो  बन्दैन । संसार  नै यस्तै छ मान्छेको  यहि गुणले नै मान्छेलाइ विवेकशिल प्रणाली भनिन्छ । यो रुपरँग त दुइ दिनको मात्र हो । माया मार्नलाइ माया घटाउनलाइ यो भनेकी होइन सुमन बुझ्ने  कोशीस गर । माया अपार छ, सँगै हुने चाहाना मेरोपनि थियो । तिम्रो घरमा आउने  मैलेपनि धेरै सोचेकी हुँ । हुर्के बढेको चेली कुल घरनाले माग्न आएपछि मैले घरपरिवारलाइ नाइ भन्नै सकिन । मैले के भनेर कुरा टार्ने मेरो कुनै बाटो थिएन । बेला नभएकोपनि होइन । मैले नाइ भनेपनि मेरो कुरा सुन्ने कोहि हुने थिएनन् । एकचोटि तिमीलाइपनि सम्झे । तिम्रो मेरो प्रेमलाइ सम्झे आसुँ गहभरि भयो के तिम्रो माया नभएको भए रुन्थे होला र म? आशु अन्तर आत्मा दुखाएर आउछ । तिमीलाइ थाहै छ , तिमीलाइ मेरो परिवारले दिदैनथेपनि । राम्रो भयो अब तिमीले म भन्दापनि राम्रो जिवन सँगिनी पाउछौ । नयाँ  साथी हुन्छ । नयाँ  नयाँ कुरा हुन्छन्, विचार नयाँ  हुन्छ, नयाँ  साइनो जोडिन्छ । आफन्तहरु धेरै हुन्छन् , दुःख सुखपर्दा हेर्ने मान्छे हुन्छन् । तिमीमा खोट लगाउने मेरो कुनै कसुर छैन । आजको जमनामापनि तिमी जस्तो असल साथी पाएको छु । मलाइ यतिमा खुशी छु । मेरो विहेवारी भइसक्दापनि तिमी भेटन आएका छौ । मलाइ त लागेको थियो तिमी मसँग रिसाएका छौ होला भनेर । रिसायौपनि होला के रिसायौ भनु रिसायौ नै  । मलाइ पाप लाग्लापनि तिम्रो असल मायालाइ लाद मारेर पराइको सिन्दुर सजाइरहेकी छु । तिम्रो पवित्र मायामा खोट लागाएकी छु । यो सव वाध्यता र विवशमा समयले चालेको खेल हो सुमन । समय आफनो मुठिमा भइदिएको भए रोकेर तिम्रै हातको सिउदो सजाउथेँ तिम्रै साथ जिउने कमस खाएका ति भगवानलेपनि हाम्रो पुकार सुनेनन् । भगवान नै बैरी भएपछि शम्भुको लगन जुरेर आयो । म मा केहि छैन तापनि  वाध्य छु आफुलाइ सम्हाली  राख्न । आफुबाट कोहि खुशी हुन्छ भने हामी उसको खुशी किन खोसीदिने होइन माया हो सँगत जति गर्यो उति बढदै जाने हो । अहिले शम्भुबाट अपार खुशी पाएकी छु । उसको खुशी देखेर नै म खुशी छु । माया भन्ने चिज यस्तै रहेछ बसेको पत्तै नहुने रहेछ  त्यसैले सुमन बेदनाहरु यस्तै हो परिस्थितीसँग जुध्न सक्यो भने सफल भइने रहेछ  तर के गर्ने मसँग केहि आधार थिएन मेरो परिवारलाइ विश्वास दिलाउने आमालाइ भनेकी थिएँ आमाले बाबालाइ भन्नुभयो परदेशीको केहि भर हुदैन त्यहिपनि तिम्रो खानदान गतिलो छैन रे आदि इत्यादी  मैले सुन्न सकिन र सम्भुसँग विहे गर्न राजी भएँ । यो पापी समाजमा मायाको कुनै अर्थ छैन तिम्रो मेरो मायामा नै खोट रहेछ । माया गरेर विवाह नहुनमा नै मित्रता जिवनभर अमर रहनेछ । अगी बढ जिन्दगीमा  एक बाटो विराउदैमा अरुबाटोहरु सबै बन्द हुन्छ भन्ने छैन । अझ बढि सुवर्ण अबसरहरु आउछन् । त्यसैले हरेस नखानु प्राप्तीको लागी मात्र प्रेम गरिदैन प्रेम त्यागपनि हो । माया गरेको चिज सबै पाउनु पर्ने भन्नेपनि छैन नि । के तिमीलाइ लाग्छ तिम्रो दुखाइमा म हास्नेछु खुत्ती मार्ने छु तैपनी  सिउदो सजाउनु मात्र मायाको अन्तिमपनि रुप होइन । सिउदो नसजाउदापनि तिमी प्रतिको माया मेरो ह्दयबाट मेटिने छैन ।

बाहिरबाट गिता गिता भन्दै कुर्लिरहेको आवाज गुन्जीयो जुन आवाजमा जोडी हराएको चखेवाको जस्तो टिठ  लाग्दो स्वरहरु फैलिरहेका थिएँ, उदाशिनता मिश्रण स्वरहरु गुन्जीएको थियो । शम्भु बोलाउदै छन  गिता झस्किन् । धेरै बस्न उचित लागेन । मन गरुङगो पारेर लागे आफनो घर तिर ।





खोइ कहाँ छ म हुनुको अस्तित्व?

मेरो थर तिम्रो
भर तिम्रो,
यो घर तिम्रो,
डर तिम्रो,
सबै कर तिम्रो,
रहर तिम्रो,
खोइ कहाँ छ म हुनुको अस्तित्व?

तिम्रो खुशीको लागि मैले के गरिन?
सयौं झुट बोले
आफन्तलाई पराई बनाए
दु:ख छाती भित्र लुकाएर
अबोध बालक जस्तै बनेर रमाए
कुनै एउटा रोबर्टले झै
तिमीले जे भन्यौ त्यहि गरिरहे
मेरा इच्छा चाहाना नसुनी
तिमीलाई जसरी मनपर्छ
जहीले मन लाग्छ
त्यतिबेला
ढुक्क भएर हिजो पनि खेल्थ्यौ
आज पनि खेलेकै छौ
शायद भोली पनि
यसरी नै खेल्नेछौ
मेरो स्वतन्त्रता
हिजो पनि थिएन,
आज पनि छैन
र भोली पनि हुदैन की भन्ने त्रास छ
यही भबिश्य तिरको
कालो बादलले ढाकेको सगर हेरेर
एकान्तमा म
दुख्छु, रुन्छु, रिसाउछु आफैसँग
र भन्छु
खोइ कहाँ छ म हुनुको अस्तिव?